क्रांतीचे प्रतीक आणि साहित्यरत्न लोकशाहीर: अण्णाभाऊ साठे.
प्रकाश बोरसे
दि.०१ ऑगस्ट
उपेक्षित, शोषित आणि कष्टकरी वर्गाच्या मनात क्रांतीची ठिणगी पाडणारे महामानव म्हणजे लोकशाहीर तुकाराम भाऊराव साठे, म्हणजेच आपले लाडके अण्णाभाऊ साठे. १ ऑगस्ट हा त्यांचा जन्मदिवस. आज अण्णाभाऊ साठे यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या स्मृतीस आणि विचारांना कोटी कोटी प्रणाम!
अण्णाभाऊंचा जन्म सांगली जिल्ह्यातील वाटेगाव या छोट्याशा गावी एका मातंग कुटुंबात झाला. गरिबी, सामाजिक विषमता आणि अस्पृश्यतेचे अमानुष चटके त्यांनी लहानपणापासूनच सहन केले. शालेय शिक्षण अवघे दीड दिवसांचे; पण अनुभवाच्या समृद्ध शाळेत शिकून त्यांनी साहित्याचा असा डोंगर उभा केला, ज्याने मराठी वाङ्ममयाला एका वेगळ्या उंचीवर नेऊन ठेवले.
अण्णाभाऊ केवळ एक लेखक किंवा शाहीर नव्हते, तर ते अन्यायाविरुद्ध पेटून उठणारे एक वादळ होते. मुंबईच्या गिरणी कामगारांच्या लढ्यातून त्यांची लेखणी आणि कला बहरली. त्यांनी आपल्या शाहिरीतून, पोवाड्यांतून आणि लावण्यांतून कष्टकऱ्यांची दुःखे जगासमोर मांडली. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीत अण्णाभाऊंचे योगदान अतुलनीय होते. "माझी मैना गावाकडे राहिली"... किंवा मुंबईवर त्यांनी रचलेले पोवाडे आजही अंगावर काटा आणतात.
त्यांची 'फकिरा' ही कादंबरी मराठी साहित्यातील एक मैलाचा दगड मानली जाते. 'फकिरा'मध्ये त्यांनी रेखाटलेला नायक अन्यायाविरुद्ध लढा देणारा आणि आपल्या माणसांसाठी प्राणांची आहुती देणारा एक खरा योद्धा आहे. याशिवाय 'वैजयंता', 'माकडीचा माळ', 'आवडी' यांसारख्या अनेक कादंबऱ्या, कथासंग्रह आणि नाटकांतून त्यांनी शोषित, वंचित आणि विशेषतः स्त्रियांच्या वेदना अत्यंत संवेदनशीलतेने मांडल्या.
अण्णाभाऊ साठे यांचे विचार आजही तितकेच प्रासंगिक आहेत. त्यांनी नेहमी माणसाला केंद्रस्थानी ठेवले. जात, धर्म, पंथ यापेक्षा 'माणुसकी' आणि 'श्रम' श्रेष्ठ आहे, हीच त्यांची शिकवण होती. "पृथ्वी ही शेषनागाच्या मस्तकावर तरली नसून शेतकऱ्यांच्या आणि कष्टकऱ्यांच्या तळहातावर तरलेली आहे," हा विचार देणारा हा लोकशाहीर खऱ्या अर्थाने रयतेचा आणि क्रांतीचा कवी होता "
"माझी लेखणी ही केवळ करमणुकीचं साधन नाही, तर ती अन्यायाविरुद्ध लढण्याचं शस्त्र आहे."
ज्या वयात मुलं शाळेत जातात, त्या वयात पोटाची खळगी भरण्यासाठी मुंबईच्या गिरण्यांमध्ये काम करणारे आणि मुंबईच्या रस्त्यांवर झाडू मारणारे अण्णा भाऊ; स्वतःच्या जिद्दीच्या जोरावर मराठी साहित्याला जागतिक पातळीवर नेऊन ठेवतात, ही गोष्टच मुळात अंगावर काटा आणणारी आहे.
रशियाच्या भूमीवर जाऊन मराठी संस्कृती आणि शाहिरीचा झेंडा फडकवणारा हा लोकशाहीर आयुष्यभर स्वतः मात्र गरिबी आणि उपेक्षेच्या छायेतच राहिला. पण त्यांनी जगाला जे साहित्याचं धन दिलं, ते कधीही न संपणारं आहे.
अण्णा भाऊ साठे यांनी आपल्या साहित्यातून माणसावर प्रेम करायला शिकवलं. गोरगरीब, कामगार आणि उपेक्षित जनतेच्या डोळ्यांतील अश्रू पुसून त्यांच्यात स्वाभिमानाची ठिणगी पाडणारं अण्णा भाऊंचं साहित्य आजही तितकंच ताजं आणि हृदयस्पर्शी वाटतं. त्यांच्या लेखणीला आणि त्यांच्या अलौकिक कर्तृत्वाला कोटी कोटी प्रणाम!
आपला
प्रकाश लालचंद बोरसे
मुख्य संपादक दैनिक मानवहित
जिल्हाध्यक्ष बहुजन विकास परिषद
8668345192
Post a Comment